Direct naar de content

Honden en katten ontwormen brengt nieuwe dreiging met zich mee

Auteur: Nicole van 't Wout Hofland
Gepubliceerd op:

Speeltjes in alle vormen en maten, organische maaltijden en torenhoge dierenartsrekeningen: Nederlanders hebben alles over voor de gezondheid en het geluk van hun huisdier. Omdat kosten noch moeite gespaard blijven, krijgen de harige metgezellen ook frequent een ontwormingskuur; katten en honden, maar ook paarden en landbouwhuisdieren. Maar is dat wel zo verstandig? Stevenen we af op een nieuw resistentieprobleem en hoe kunnen we deze mogelijke dreiging het hoofd bieden?

Als kind leer je goed je handen te wassen nadat je in de zandbak hebt gespeeld. Niet zonder reden, want katten doen er regelmatig hun behoeften in. Hun poep kan zomaar een hoop wormeneitjes bevatten, voornamelijk van de spaghettivormige spoelworm. Via die eitjes kunnen ook mensen besmet raken. De eitjes komen uit in de dunne darm, waarna de larve zich door de darmwand dringt en naar andere organen kruipt, zoals de lever, longen, ogen of hersenen. Toch blijven symptomen vaak mild waardoor de ziekte lang niet altijd gediagnostiseerd wordt.

Spoelwormen in een opengesneden dunne darm

De spoelworm komt veel voor bij honden en katten.

Naast de spoelworm komen er in Nederland nog veel meer parasitaire wormen voor, zoals de longworm, de vossenlintworm, de Franse hartworm en leverbot. Vooral dieren krijgen ermee te maken en een infectie bij jonge dieren heeft soms zelfs een dodelijke afloop. Niet bevorderlijk voor het dierenwelzijn en daarbovenop vervelend voor boeren, want worminfecties vertragen de groei en melkproductie van hun vee. Alleen al door worminfecties verliezen Europese boeren meer dan 1.8 miljard euro per jaar.

Resistentie

Gelukkig zijn daar ontwormingsmiddelen, stofjes die wormen doden en zo dieren gezond houden. Maar sommige van die middeltjes lijken minder goed te werken dan een aantal jaar geleden, volgens een internationaal onderzoek. Door overmatig gebruik van ontwormingskuren overleven alleen die wormparasieten die er minder gevoelig voor zijn. Als dat doorzet, zouden we over een aantal jaar weleens verlegen kunnen zitten om wormdodende stofjes. De trend is nu al duidelijk bij wormen die paarden en landbouwhuisdieren infecteren, maar er zijn in Noord-Amerika ook al meldingen van resistente wormen bij honden.

Rolf Nijsse, dierenarts en docent infectieziekten aan de Universiteit Utrecht, vermoedt dat het in Nederland nog niet zo’n vaart loopt bij honden en katten. “Voor gezelschapsdieren bestaan allerlei wormdodende stofjes”, verklaart hij. Ze krijgen dus niet allemaal dezelfde kuur, wat betekent dat weerbaarheid tegen één stofje de worm lang niet altijd helpt te overleven. Toch weten we niet zeker hoe de situatie bij onze harige huisgenootjes er in Europa voor staat. Dat komt doordat we hier de worminfecties niet monitoren. Het advies luidt namelijk dat baasjes hun gezelschapsdier twee tot vier keer per jaar preventief ontwormen, dus zonder te weten of het dier daadwerkelijk een worminfectie heeft.

Behandelen én controleren

Close-up van een microscoop

Door dieren te testen en te behandelen en vervolgens te controleren of de infectie weg is, krijgen we meer inzicht in de resistentieontwikkeling van parasiaire wormen dan wanneer we blind blijven ontwormen.

Grondige analyses zouden een groot verschil maken. Dieren vanaf zes maanden oud éérst onderzoeken en alleen ontwormen als er daadwerkelijk een infectie wordt vastgesteld. Het Belgische bedrijf Wormiscope verkoopt bijvoorbeeld testkits voor honden, katten, paarden en herkauwers. In Nederland krijg je bij Worm&Co testen voor paarden. Door eerst onderzoek te doen beperken we onnodig gebruik van ontwormtabletten en voorkomen we resistentie. Maar daarmee zijn we er nog niet, benadrukt Nijsse: “Na de behandeling moeten we controleren of de infectie daadwerkelijk verdwenen is, zodat dierenartsen de ontwikkeling van resistentie nauwlettend kunnen volgen”. Voor paardenparasieten wil Worm&Co dat samen met de universiteit van Wageningen binnen een jaar opzetten. Daarmee krijgen we een beeld van de resistentie-ontwikkeling.

De crux zit hem in de vrij verkrijgbare en goedkope ontwormingsmiddelen voor gezelschapsdieren. Honden- of kattenpoep bij de dierenartspraktijk laten testen op wormeitjes zal duurder zijn, en test het dier positief, moet het baasje alsnog een kuur kopen en toedienen. Een simpele rekensom zal menig huisdierbezitter vertellen dat ‘voor de zekerheid ontwormen’ goedkoper én makkelijker is. Op grote schaal testen zal alleen werkelijkheid worden als Nederland de regelgeving voor de verkoop van ontwormingstabletten aanpast, denkt Nijsse. Op zo’n manier dat ontwormingskuren alleen via dierenartsen verkrijgbaar zijn na een positieve test.

Voor paarden en landbouwhuisdieren zijn wormkuren sinds 2008 wel al uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland, maar toch testen dierenartsen lang niet altijd. Testen op worminfecties bij deze dieren is in sommige gevallen ook ingewikkelder, omdat het niet altijd duidelijk is welke uitwerpselen van welk dier afkomstig zijn. Deborah van Doorn, werkzaam als veterinaire parasitoloog aan de Universiteit Utrecht en bij Royal GD reageert: “Mestonderzoek gebeurt wel bij paarden en landbouwhuisdieren, maar er zijn ook andere benaderingen, zoals testen via bloed of via de melk”. Besmette dieren maken namelijk antilichamen aan tegen wormen en die komen ook in de melk terecht. “Jonge dieren beschermen is wijs, aangezien maagdarmwormen voornamelijk schadelijk zijn voor hen”, benadrukt Van Doorn.

Wormvaccins

Dieren inenten tegen wormen zou een logische en duurzame oplossing zijn, maar zulke vaccins zijn er nauwelijks. “Dat komt doordat wormen een stuk complexer zijn dan bijvoorbeeld virussen of bacteriën”, vertelt Laurens Zwanenburg, promovendus parasitologie aan de Universiteit Gent. Zo hebben ze verschillende levensstadia en manipuleren ze het afweersysteem van hun gastheer. Maar onmogelijk is het niet, want er zijn al vier wormvaccins op de markt, onder andere tegen de rode lebmaagworm bij schapen en lammeren, en tegen longworm bij koeien.

Zulke vaccins bevatten verzwakte wormlarven of eiwitten van de parasiet om het immuunsysteem te trainen. De commerciële vaccins tegen de rode lebmaagworm maken farmaceuten uit dode wormen uit slachtafval. Maar in de meeste gevallen moeten wetenschappers nieuwe wormen kweken in een gastheer door gezonde dieren te infecteren. Daarom werken wetenschappers al jaren aan een diervriendelijk en duurzaam alternatief: eiwitten van parasieten namaken in het lab met bacteriën of gist. Dat was lange tijd niet succesvol, maar dit jaar lukten het Zwanenburg en zijn collega’s om in planten een werkend vaccin te maken tegen een koeienparasiet. Het vaccin voorkomt de infectie niet volledig, maar leidt tot veertig procent minder eitjes in de ontlasting van gevaccineerde koeien. Een goed begin. “Maar voordat het op de markt komt, moet dat percentage zeker nog met twintig omhoog”, aldus Zwanenburg.

Het verschil met eerdere, niet-werkende wormvaccins? De details, volgens de Gentse onderzoeker. Een nauwkeurige vergelijking tussen het in het lab geproduceerde stofje en het natuurlijke wormeiwit onthulde een verschil. “Het wormeiwit is een driedimensionaal stofje met daarop boomachtige structuren van suikermoleculen”, legt Zwanenburg uit. “De vorm van het eiwit leek identiek, maar de suikerbomen waren anders”. Door die bomen in de juiste vorm te snoeien, is het vaccin nu bijna identiek aan de bouwstenen van de worm. Dat biedt hoop voor toekomstige vaccins, al zal het gedetailleerd nabootsen van wormeiwitten voor elk wormvaccin een langdurig en intensief proces zijn.

Slimme aanpassingen voor wormpreventie

Er bestaan ook eenvoudigere manieren om worminfecties onder controle houden, zonder vaccins of ontwormingsmiddelen. “De omgeving aanpassen is al een effectieve strategie”, zegt Van Doorn. Bijvoorbeeld door vochtig gras rondom greppels in weides goed kort houden. “Zulke vochtige gebieden zijn de ideale leefomgeving voor poelslakken”, licht Van Doorn toe. “Sommige van die slakken zijn dragers van de worm genaamd leverbot die grazers infecteren.” Ook de uitwerpselen van dieren opruimen maakt een groot verschil, omdat die poep een bron is van allerlei wormeneitjes. Normaal gesproken spoelt de regen de eitjes of larven uit de ontlasting, waardoor ze verspreiden en andere dieren ze mogelijk opeten.

Weiland met water in de greppel en een koe in het gras.

Door vochtig gras rondom slootjes en greppels in weides goed kort houden, trekt het minder poelslakken aan die ziekteverwekkers bij zich dragen.

Een extra wormpreventieve maatregel in de veeteelt is de rotatie van diersoorten in weilanden, omdat wormen gastheerspecifiek zijn (wormen die koeien besmetten, infecteren meestal geen kippen of geiten en andersom). Daarnaast kunnen fokkers de genetische aanleg voor weerstand tegen wormen benutten. Door te fokken met dieren die van nature weerbaarder zijn, ontstaat een dierpopulatie die minder vatbaar is voor worminfecties. Al moeten ze dan misschien inleveren op andere eigenschappen. In het geval van landbouwhuisdieren bijvoorbeeld op melkproductie of spiermassa.

Puppy krijgt een pil van de dierenarts

Wormkuren blijven essentieel, maar moeten strategisch worden ingezet bij bewezen worminfecties.

Als we doorgaan met grootschalig ontwormen, bestaat er een grote kans dat toekomstige generaties te maken krijgen met resistente wormen, precies zoals we nu meemaken met antibioticaresistentie bij bacteriën. Daarom zouden we alle aanpakken die beschikbaar zijn beter moeten integreren. Wormkuren blijven essentieel, maar moeten strategisch worden ingezet bij bewezen worminfecties. Zo vertragen we resistentieontwikkeling en eindigen minder van de slecht afbreekbare wormdodende stofjes in het milieu. Bovendien geven we zo de wetenschap meer tijd om effectieve vaccins te ontwikkelen, waardoor toekomstige generaties minder afhankelijk zullen zijn van ontwormingsmiddelen.

Bronnen:

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen

  • Een kloon als collega

    Een slaaf. Een gelijkwaardig persoon. Een nepmens. Een bedreigende vervanger. Een individu. In science fiction komen verschillende beelden van de menselijke kloon voor. Tot nu toe zijn die er nog niet (al kunnen we wel huisdieren en apen klonen), maar hoe zullen we hen behandelen …

    • Science F(r)iction
    • Ziekten voorkomen
  • CRISPR-Cas in je gewas: Waarom? 

    Een toekomst met genetisch gemodificeerde (GM) gewassen lijkt in Europa dichterbij dan gedacht. De Europese Commissie hoopt begin juli een voorstel te doen voor aanpassing van de regelgeving. Hierdoor zou het voor plantenveredelaars makkelijker kunnen worden om bepaalde genetische technieken in te zetten. Waarom staat de regelgeving ter discussie en wat hebben we aan CRISPR-Cas in ons gewas? 

    • CRISPR-Cas in je gewas
    • Voedsel produceren
  • Huisdier op herhaling

    Het laten klonen van huisdieren is in China booming business. In Nederland is dat verboden, maar je kunt wel een gekloonde versie van je huisdier importeren. Ideaal zou je zeggen, want je krijgt een jonge versie van je huisdier terug. Maar is het wel ethisch verantwoord om je huisdier te laten klonen?

    • Ziekten voorkomen
Meer artikelen