Direct naar de content

Micro-organisme van de maand juli: ideonella sakaiensis

Auteur: Nathalie Winkster
Gepubliceerd op:

Micro-organismen bestaan in alle soorten en maten. Biotechnologie.nl zet in 2023 elke maand een bijzonder exemplaar in het zonnetje. Deze maand een microbe die smult van ons afval, de plastic-etende Ideonella sakaiensis.

Zonder plastic zijn we nergens. Het is een fantastisch materiaal waar we met z’n allen dagelijks gebruik van maken. Er is alleen een probleem: wat doen we met al dat afval? Nou, op laten eten! In 2016 konden Japanse onderzoekers hun geluk niet op toen ze Ideonella sakaiensis tegen het lijf liepen bij het verzamelen van bodemmonsters op vuilstortplaatsen. De bacterie was in een klap wereldberoemd door zijn opmerkelijke dieet: polyethyleentereftalaat, oftewel PET, het type plastic waar drinkflesjes van gemaakt zijn.

Hmmm plastic

Afbeelding bestaande uit twee slides gemaakt met een rasterelektronenmicroscoop (Engels: scanning electron microscope, SEM) door het onderzoeksteam van Shosuke Yoshi aan het Kyoto Institute of Technology. Links is de bacterie ideonella sakaiensis te zien. Recht het plastic PET-folie dat de bacterie aan het afbreken is

Links is de bacterie Ideonella sakaiensis te zien en rechts het folie dat deels is afgebroken door de bacterie

Ideonella sakaiensis is vernoemd naar de Japanse stad Sakai. In Sakai staat het recyclingcentrum waar deze plastic-etende bacterie gevonden is. De onderzoekers namen een grondmonster mee en schotelden de bacteriën uit het monster een dun laagje folie van PET voor. En jawel, na een tijdje ontstonden er kleine gaatjes in het folie. De nooit eerder gevonden bacterie Ideonella sakaiensis bleek daarvoor verantwoordelijk.

Hoe pakt de hagelslag-vormige bacterie dit aan? Als eerste zet hij zichzelf vast op het gladde plastic met een soort draden. Dan gebruikt de bacterie twee verschillende soorten eiwitten (enzymen) om de boel af te breken. Het ene eiwit splitst de PET-moleculen van elkaar en de ander breekt de moleculen verder af tot hapklare brokken.

Na zes weken was het stukje folie helemaal verdwenen. Indrukwekkend, want plastic komt eigenlijk helemaal niet in de natuur voor. Hoe kan het dan dat bacteriën, zoals Ideonella sakaiensis, het toch langzaam maar zeker kunnen afbreken? Volgens microbioloog Jo-Anne Verschoor is dat niet zo gek: ,,De polymeren uit plastics lijken erg op natuurlijke polymeren die je bijvoorbeeld in bladeren vindt.’’ Na een knap staaltje evolutie zijn dus een aantal micro-organismen overgestapt op plastics, zoals PET.

Recyclen met bacteriën

Een berg van plastic petflesjes die zijn gemaakt voor eenmalig gebruik.

Onderzoekers van over de hele wereld onderzoeken of we plastic-afbrekende eiwitten, zoals die van Ideonella sakaiensis, kunnen aanpassen en inzetten om plastics te recyclen. Verschoor: ,,Als het uiteindelijk lukt om bacteriën te ontwikkelen die goed toepasbaar zijn in de afvalverwerkingsindustrie, kan dat een hoop energie en chemisch afval schelen. Zo ver zijn we alleen nog niet.’’ Plastic afbreken met behulp van bacteriën gaat nu nog veel te traag en inefficiënt in het lab. Uiteindelijk hopen Verschoor en haar team een punt te bereiken waarbij mechanische, chemische en biologische recyclingtechnieken elkaar versterken.

Een nieuwe maand, een nieuwe microbe

Micro-organismen bestaan in allerlei soorten en maten. Biotechnologie.nl licht in 2023 elke maand een bijzonder exemplaar uit. Het volgende micro-organisme van de maand verschijnt begin augustus op de site.

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen

  • Micro-organisme van de maand december: Aspergillus

    Micro-organismen bestaan in alle soorten en maten. Biotechnologie.nl zet in 2023 elke maand een bijzonder exemplaar in het zonnetje. We eindigen deze serie met Aspergillus niger.

    • Duurzaamheid vergroten
    • Voedsel produceren
    • Ziekten genezen
  • Micro-organisme van de maand juni: Candida albicans

    Micro-organismen bestaan in alle soorten en maten. Biotechnologie.nl zet in 2023 elke maand een bijzonder exemplaar in het zonnetje. Dit keer geven we het podium aan Candida albicans, een schimmel die vooral bij veel vrouwen frustratie opwekt. De zomer is eindelijk in zicht en met …

    • Ziekten genezen
  • Micro-organisme van de maand mei: Thiomargarita magnifica

    Zijn naam doet denken aan een dampende pizza of een tropische cocktail, maar je vindt Thiomargarita magnifica niet op menukaarten. Technisch gezien hoort hij ook niet thuis op een lijst van micro-organismen.

    • Duurzaamheid vergroten
Meer artikelen